Amortisman: Nasıl Hesaplanır, Faydalı Ömür Tablosu ve Gelir Vergisine Etkisi
Amortisman, işletme muhasebesindeki en önemli kavramlardan biridir ve yeni başlayan girişimciler tarafından en çok göz ardı edilenlerden biridir. Şirketin muhasebe karını, vergi yükünü ve ekipman değiştirme planlamasını doğrudan etkiler. Amortismanın doğru hesaplanması, şirketin Gelir Vergisinde yasal ve önemli bir azalma anlamına gelebilir.
Herhangi bir yöntemle otomatik olarak hesaplama yapmak için Amortisman Hesaplayıcımızı kullanın.
Amortisman Nedir?
Amortisman, fiziksel aşınma ve yıpranma, teknolojik eskime veya yalnızca zamanın geçmesi sonucunda sabit bir varlığın zaman içinde değer kaybıdır. Etkin bir nakit çıkışını temsil etmeden karı azaltan faaliyet gideri olarak muhasebeye kaydedilir.
Amortisman şunları etkiler:
- bilanço (sabit varlıkların değerini azaltır)
- DRE (işletme gideri olarak kaydedilir)
- Nakit akışı (nakit çıkışı değil — gelir vergisini azaltan bir "vergi kalkanıdır")
- IR/CSLL (indirilebilir gider, vergi hesaplama esasını azaltır)
Amortismana Tabi Varlıklar
Yalnızca faydalı ömrü 1 yıldan fazla olan sabit varlıklar (fiziksel, maddi) amortismana tabi tutulur:
| Amortismana Tabi | Amortismana Tabi Değil |
|---|---|
| Taşıtlar, makine ve ekipmanlar | Arazi (yıpranmaz) |
| Binalar ve iyileştirmeler | Devam eden çalışmalar |
| Bilgisayarlar ve BT | Hisse Senetleri |
| Mobilya ve demirbaşlar | Sınırsız kullanım ömrüne sahip maddi olmayan mallar |
| Uzun ömürlü aletler | Biyolojik varlıklar (özel durumlar) |
Faydalı Ömür Tablosu ve Amortisman Oranı (Federal Gelir - IN 1.700/2017)
IRS vergi amaçlı yıllık amortisman oranlarını belirler. Oran, varlığın kaç yılda tamamen amortismana tabi tutulduğunu gösterir:
| Mal Türü | Faydalı Ömür | Yıllık Ücret | Örnek |
|---|---|---|---|
| Uçak | 10 yıl | %10 | Kurumsal jetler |
| Çalışan hayvanlar | 5 yıl | %20 | Atlar, öküzler |
| Binalar | 25 yıl | %4 | Binalar, depolar |
| Tesisler | 10 yıl | %10 | Elektrik ve hidrolik ağlar |
| Endüstriyel makineler (genel) | 10 yıl | %10 | Torna tezgahları, presler |
| Hafif makineler | 5 yıl | %20 | Araçlar |
| Mobilya ve demirbaşlar | 10 yıl | %10 | Masalar, sandalyeler |
| Yolcu araçları | 5 yıl | %20 | Şirket arabaları |
| Kamyon ve otobüsler | 4 yıl | %25 | Ticari filolar |
| Bilgisayarlar ve çevre birimleri | 5 yıl | %20 | PC'ler, dizüstü bilgisayarlar |
| Gemiler | 10 yıl | %10 | Tekneler, sürat tekneleri |
| Üçüncü taraf mülklerinde iyileştirmeler | Sözleşme süresi | Değişken | Kiralık yenileme |
Önemli: Şirket, kurumsal mali tablolarında farklı oranlar kullanabilir (CPC 27), ancak vergi indirimi amacıyla Federal Gelir oranlarını takip etmelidir.
Yöntem 1: Doğrusal Amortisman (Sabit Kota Yöntemi)
Brezilya'da en basit ve en çok kullanılan yöntemdir. Amortisman, varlığın faydalı ömrü boyunca aynıdır.
Formül:
Yıllık Amortisman = (Edinme Maliyeti – Artık Değer) / Yıllar Olarak Faydalı Ömür
Veya oranı kullanarak:
Yıllık Amortisman = Edinme Maliyeti × Amortisman Oranı
Örnek: 80.000 ₺ değerinde, 5 yıllık faydalı ömre sahip araç
Taxa anual = 20%
Depreciação anual = R$ 80.000 × 20% = R$ 16.000/ano
Depreciação mensal = R$ 16.000 / 12 = R$ 1.333,33/mês
| Yıl | Yıllık Amortisman | Birikmiş Amortisman | Defter Değeri |
|---|---|---|---|
| 1 | ₺ 16.000 | ₺ 16.000 | ₺ 64.000 |
| 2 | ₺ 16.000 | ₺ 32.000 | ₺ 48.000 |
| 3 | ₺ 16.000 | ₺ 48.000 | ₺ 32.000 |
| 4 | ₺ 16.000 | ₺ 64.000 | ₺ 16.000 |
| 5 | ₺ 16.000 | ₺ 80.000 | ₺ 0 |
Yöntem 2: Azalan Bakiye (Hızlandırılmış Amortisman)
Amortisman ilk yıllarda en fazladır ve zamanla azalır. Teknolojik varlıkların veya ağır makinelerin aşınma ve yıpranmasını daha iyi yansıtır.
Formül:
Amortisman_t = Dönem Başındaki Defter Değeri × Oran
Örnek: 100.000 ₺ makine, %20 oran, azalan bakiye yöntemi:
| Yıl | İlk Defter Değeri | Oranı | Amortisman | Nihai Değer |
|---|---|---|---|---|
| 1 | ₺ 100.000 | 20% | ₺ 20.000 | ₺ 80.000 |
| 2 | ₺ 80.000 | %20 | ₺ 16.000 | ₺ 64.000 |
| 3 | ₺ 64.000 | 20% | ₺ 12.800 | ₺ 51.200 |
| 4 | ₺ 51,200 | %20 | ₺ 10.240 | ₺ 40,960 |
| 5 | ₺ 40.960 | 20% | ₺ 8,192 | 32.768 ₺ |
Not: Saf azalan bakiye ile iyilik hiçbir zaman sıfıra ulaşmaz. Uygulamada, doğrusal amortisman azalan bakiyeyi aştığında "Doğrusal'a geçişle Azalan Bakiye" kombinasyonu kullanılır.
Yöntem 3: Yılların Rakamlarının Toplamı (SDA)
Varlığın faydalı ömrünün kalan yıllarına ilişkin amortismanı dikkate alır.
Formül:
Rakamların Toplamı = n × (n + 1) / 2
Amortisman_yıl_t = (Kullanım Ömrü - t + 1) / Rakamlar Toplamı × Amortismana Tabi Değer
Örnek: 50.000 ₺ değerinde varlık, faydalı ömür 5 yıl:
Soma dos dígitos = 5 + 4 + 3 + 2 + 1 = 15
| Yıl | Kesir | Amortisman | Defter Değeri |
|---|---|---|---|
| 1 | 5/15 = %33,33 | ₺ 16.667 | ₺ 33.333 |
| 2 | 4/15 = %26,67 | ₺ 13.333 | ₺ 20.000 |
| 3 | 3/15 = %20,00 | ₺ 10.000 | ₺ 10.000 |
| 4 | 2/15 = %13,33 | ₺ 6.667 | ₺ 3,333 |
| 5 | 1/15 = %6,67 | ₺ 3.333 | ₺ 0 |
Teşvik Edilmiş Hızlandırılmış Amortisman
IRS belirli durumlarda hızlandırılmış amortismana izin verir:
| Durum | Hızlanma |
|---|---|
| Günlük 2 vardiyada kullanın | Oran × 1,5 (%50 daha fazla) |
| Günlük 3 vardiyada kullanın | Oran × 2,0 (%100 daha fazla) |
| Bilişim sektöründen ürünler (11,196/2005 sayılı Kanun) | satın alındığı yılda %100 (özel rejim) |
| Yenilik için makine ve ekipmanlar | Kararnameyle hızlandırılan oran |
Örnek: İki vardiyada makine
2 vardiyada kullanılan normal oranı %10/yıl olan bir makine:
- Hızlandırılmış oran = %10 × 1,5 = yıllık %15
- Etkin faydalı ömür: %100 / %15 ≈ 6,7 yıl (normalde 10 yıla kıyasla)
Amortismanın Gelir Vergisine Etkisi
Amortisman, Gerçek Kârda indirilebilir bir giderdir; IRPJ (%25) ve CSLL (%9) hesaplama esasını azaltır:
Vergi Tasarrufuna Örnek:
| Ürün | Amortisman Yok | ₺ 50.000 |
|---|---|---|
| Lucro antes dos tributos | ₺ 500.000 Amortismanla | ₺ 500.000 |
| Despesa de depreciação | ₺ 0 | − ₺ 50.000 |
| Lucro tributável | ₺ 500.000 | ₺ 450.000 |
| IRPJ (25%) | ₺ 125.000 | ₺ 112.500 |
| CSLL (9%) | ₺ 45.000 | ₺ 40.500 |
| Total IR + CSLL | ₺ 170.000 | ₺ 153.000 |
| Economia fiscal | — | ₺ 17.000 |
₺ 50.000 gerou uma economia tributária de ₺ 17.000'in amortismanı — amortismana tabi tutulan değerin %34'ü. Bu, Gerçek Kârdaki IRPJ + CSLL'nin birleşik oranıdır.
Muhtemel ve Basit Ulusal Kârda: Amortisman federal vergi hesaplama matrahından düşülemez. Vergi avantajı yalnızca Lucro Real'deki şirketler için geçerlidir.
Artık Değer
Kalıntı değer, varlığın faydalı muhasebe ömrünün sonunda sahip olacağı değerdir (hurda, yeniden satış veya piyasa değeri). Amortisman amortismana tabi değer = Maliyet – Artık Değer üzerinden hesaplanır.
Şirketin kalıntı değeri tahmin edememesi durumunda standart olarak sıfır benimsenir; varlık sıfıra kadar amortismana tabi tutulur.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Muhasebe ve vergi amortismanı arasındaki fark nedir?
Muhasebe amortismanı (CPC 27), şirketin varlığın tahmini ekonomik faydalı ömrünü takip eder. Vergi amortismanı, Federal Gelir İdaresi (IN 1.700/2017) tarafından belirlenen oranları takip eder. İkisi farklı olabilir. Şirket, muhasebe amortismanını DRE'ye kaydeder, ancak yalnızca IR'den vergi amortismanını keser (özel rejimler hariç, Federal Gelir oranlarıyla sınırlıdır).
2. Arazi amortismana tabi tutulur mu?
Hayır. Arazinin sınırsız bir faydalı ömrü vardır ve kullanım nedeniyle aşınma ve yıpranmaya maruz kalmaz; bu nedenle Brezilya mevzuatına göre amortismana tabi tutulmaz. Bir şirket bir bina ile arsa aldığında maliyetleri ayırması gerekir: arsa amortismana tabi tutulmaz, bina yılda %4 (25 yıl) oranında amortismana tabi tutulur.
3. Bir şirket arabasının amortismana tabi tutulması mümkün müdür?
Evet. Binek araçların vergi faydalı ömrü 5 yıldır (yıllık %20 oranında). IR amaçları doğrultusunda, karma kullanımlı araçlara (kişisel ve ticari) ilişkin harcamaların kesinti sınırlamaları vardır. Yalnızca ticari araçlar (temsilciler, teslimatlar) tamamen indirime tabidir.
4. Bilgisayar ve dizüstü bilgisayarların amortisman oranı nedir?
Bilgisayarlar ve çevre birimleri için vergi amortisman oranı, standart Federal Gelir tablosuna göre yıllık %20'dir (kullanım ömrü 5 yıldır). Özel BT rejimi (11,196/2005 sayılı Kanun) uyarınca, BT varlıkları satın alındığı yılda %100 oranında amortismana tabi tutulabilir ve bu sayede anında maksimum vergi tasarrufu sağlanır.
5. Bir varlık tamamen amortismana tabi tutulduğunda ve hâlâ kullanımda olduğunda ne olur?
Varlık, kalıntı değeri üzerinden (veya tahmini kalıntı değeri yoksa 0 ₺) sabit varlıklara kaydedilmeye devam eder. Operasyonel olarak kullanılmaya devam edilir ancak artık amortisman gideri oluşturmaz. Kurumsal muhasebede, eğer varlığın hala bir piyasa değeri varsa, bu durum varlığın gerçek değerini eksik tahmin edebilir.
6. Amortismana tabi tutulmuş bir varlığın satışı nasıl muhasebeleştirilir?
Satış değeri ile defter değeri (maliyet eksi birikmiş amortisman) arasındaki fark varlıkların elden çıkarılması sonucu olarak kaydedilir; bu bir kazanç veya kayıp olabilir. Satış değerinin defter değerinden büyük olması vergiye tabi kazançtır. Daha küçükse, indirilebilir bir kayıptır.
Varlıklarınızın Amortismanını Hesaplayın
Aşağıdakileri yapmak için Amortisman Hesaplayıcımızı kullanın:
- Yıllık ve aylık amortismanı herhangi bir yöntemle hesaplayın
- Tam amortisman tablosunu oluşturun
- Gerçek Kârdaki vergi tasarruflarını hesaplayın
İlgili hesap makineleri:
- Kar Marjı Hesaplayıcısı — işletmenin karlılığını hesaplayın
- Gelir Vergisi Hesaplayıcısı — şirketin IR'sini simüle edin
- Başabaş Noktası — amortismanla başabaş noktasını hesaplayın
- ROI hesaplayıcısı — ekipmana yapılan yatırımın getirisini değerlendirin